Από την ποίηση των Κουμρανιτών

Οι μεγάλες επιστημονικές ανακαλύψεις είναι, συνήθως, αποτέλεσμα επίπονης μελέτης και ακούραστης προσπάθειας ερευνητών. Όχι σπάνια, όμως, μεγάλες ανακαλύψεις έχουν γίνει και από απλές συμπτώσεις, ή απίστευτα περιστατικά. Μια τέτοια ευτυχής συγκυρία, που έκανε να έρθουν στο φως αρχαία χειρόγραφα μεγάλης αξίας, είναι η περίπτωση αναζήτησης μιας χαμένης κατσίκας στις ορεινές και άγονες εκτάσεις της ερήμου της Ιουδαίας, κοντά στις όχθες της Νεκράς θάλασσας, πριν 60 περίπου χρόνια.
Το 1947, μια ανοιξιάτικη μέρα, ένας Βεδουίνος βοσκός ονόματι Μοχάμεντ Εντ Ντιβ, αναζητώντας ένα κατσίκι που ξεστράτισε απ’ το κοπάδι του, βρέθηκε σ’ ένα σπήλαιο όπου είχε καταφύγει το ζώο. Για να το εξαναγκάσει να βγει, ο βοσκός - κατά την αφήγησή του - έριξε μια πέτρα. Απ’ το σκοτεινό σπήλαιο όμως ακούστηκε ένας παράξενος θόρυβος σαν κι αυτόν που δημιουργείται από το σπάσιμο πήλινου δοχείου. Ο βοσκός μαζί με τον εξάδελφό του που τον κάλεσε για βοήθεια διεύρυναν την αρχική οπή του σπηλαίου και βρέθηκαν έκπληκτοι μπροστά σ’ ένα σπασμένο πήλινο πιθάρι. Τριγύρω του, μαζί με τα θραύσματα, υπήρχαν κάποια αραχνιασμένοι κύλινδροι και μερικά άλλα πιθάρια προσεχτικά σφραγισμένα.
Ο Μοχάμεντ, μαζί με μερικούς φίλους του, αγνοώντας το περιεχόμενο και τη μεγάλη αξία των χειρογράφων, προσπάθησαν ανεπιτυχώς να τα πουλήσουν σε αρχαιοκάπηλους στη Βηθλεέμ. Αλλά τελικά πούλησαν πέντε χειρόγραφα σ’ έναν Σύριο Μητροπολίτη, ο οποίος τα μετέφερε στην Αμερική και τα μεταπώλησε εκεί το 1954 σε αντιπρόσωπο του κράτους του Ισραήλ. Τα υπόλοιπα χειρόγραφα τα αγόρασε ο Εβραίος καθηγητής του Πανεπιστημίου της Ιερουσαλήμ E. Sukenim. Αργότερα, τα χειρόγραφα αυτά τοποθετήθηκαν σε ειδικό μουσείο της Ιερουσαλήμ, το γνωστό ως «τέμενος της Βίβλου» (Hehhal Hasepher), όπου βρίσκονται μέχρι σήμερα και είναι προσιτά στους επισκέπτες. Τα χειρόγραφα αυτά, καθώς και πολλά άλλα που ανακαλύφθηκαν αργότερα, έγιναν γνωστά ως χειρόγραφα της Νεκράς Θάλασσας. Ή χειρόγραφα του Khirbet (ερειπίων) Qumran, ή απλά του Qumran, αν και πιο σωστά θα ήταν να ονομάζονται «χειρόγραφα της ερήμου της Ιουδαίας» γιατί βρέθηκαν σ’ ευρύτερη περιοχή.
Η ανεύρεση των παραπάνω χειρογράφων έδωσε την αφορμή στους ειδικούς να τα μελετήσουν προσεχτικά, να διαπιστώσουν τη μεγάλη παλαιογραφική και χειρογραφική τους αξία - αφού υπολογίστηκε ότι ήταν ηλικίας 2.000 ετών περίπου -, και στη συνέχεια να γίνουν συστηματικές έρευνες στο σπήλαιο αυτό που ανακαλύφθηκαν, αλλά και σ’ άλλα τριγύρω, σ’ όλη τη ΒΔ όχθη της Νεκράς Θάλασσας. Έτσι ανακαλύφθηκαν από το 1947 μέχρι και το 1956 και άλλα σπήλαια και σε 11 από αυτά βρέθηκαν 600 περίπου χειρόγραφα με βιβλικά και έξω-βιβλικά κείμενα. Τα σπήλαια συντομογραφικά αναγνωρίζονται ως 1Q (Qumran) 2Q ... 10Q, 11Q.
Η ανακάλυψη αυτών των χειρογράφων έγινε αιτία να εξερευνηθούν και τα ερείπια ενός κτιριακού συγκροτήματος που βρισκόταν ένα μόνο μίλι μακριά από το πρώτο σπήλαιο και τα σπήλαια 4-10, και 10 χιλιόμετρα νότια της Ιεριχούς, στο οποίο ζούσε η μοναστική κοινότητα-αδελφότητα του Κουμράν από τον 2ο π.Χ. αιώνα.
Πρωτοπόροι στην έρευνα των σπηλαίων υπήρξαν ο διευθυντής την Αρχαιοτήτων του Αμμάν Τζ. Χάρντινγκ (G.L. Harding) και ο Δομινικανός κληρικός διευθυντής της Βιβλικής και Αρχαιολογικής Σχολής της Ιερουσαλήμ Ρολάν ντε Βο (Roland de Vaux).
Παράλληλα με τους επιστήμονες, Βεδουίνοι ανακάλυψαν και άλλα αξιόλογα χειρόγραφα σε άλλα σπήλαια στο χείμαρρο Μουραβαάτ (Wadi Murabaat), σε απόσταση 18 χιλιομέτρων από το Κουμράν, που όμως αυτά δεν συγκαταλέγονται στα χειρόγραφα του Κουμράν.
Έτσι, ξαφνικά, και σε σύντομο διάστημα, ο επιστημονικός κόσμος έγινε πλούσιος κάτοχος πολύτιμων χειρογράφων, που όπως αποδείχθηκε εκ των υστέρων έριξαν σημαντικό φως πάνω σε θέματα σχετικά με την ιστορία των βιβλικών κειμένων και της πίστης των Ιουδαίων των χρόνων της εποχής του Ιησού. Αλλά ακόμα, έφεραν στο φως κείμενα που πλούτισαν τη γνώση μας για τη φιλοσοφία και την ποίηση των Κουμρανιτών.

Πολλά υπήρξαν τα ερωτήματα και τα ζητήματα που απασχόλησαν τις διάνοιες των ερευνητών όταν ήρθαν σε επαφή με το πλήθος αυτών των χειρογράφων. Τι σκοπό εξυπηρετούσε μια τόσο μεγάλη συγκέντρωση χειρογράφων σε σπήλαια μέσα σε πήλινα δοχεία; Σε ποιους ανήκαν και γιατί τα έκρυψαν εκεί; Ποια είναι η ταυτότητα των μελών της κοινότητας του Κουμράν; Ποια είναι η χρονολόγηση των χειρογράφων; Τι θα μπορούσαν να προσφέρουν στη μελέτη της ιστορίας και φιλολογίας του Ιουδαϊσμού; Τα ερωτήματα δεν είναι λίγα, ούτε ευκαταφρόνητα, αν σκεφτεί απλά κανείς ότι το θέμα της ανεύρεσης και μελέτης των χειρογράφων απέκτησε ένα τεράστιο επιστημονικό ενδιαφέρον και αναπτύχθηκε μια πολύ πλούσια φιλολογία γύρω από αυτά και τη σημασία τους. Σε 4.000 και πλέον ανέρχεται ο αριθμός των μελετών και μονογραφιών που γράφηκαν, ενώ παράλληλα, από το 1958 κι εδώθε, άρχισε να εκδίδεται στο Παρίσι ειδικό περιοδικό που δημοσιεύει σχετικά κείμενα και μελετήματα, η Revue de Qumran, και αναπτύχθηκε ειδικός επιστημονικός κλάδος για τη συστηματική μελέτη των χειρογράφων, ο λεγόμενος «Κουμρανολογία».
Οι ειδικοί - παρά τις ορισμένες επιφυλάξεις, ή κατά καιρούς αντιγνωμίες, όπως π.χ. του καθηγητή Norman Golb που ισχυρίζεται ότι τα χειρόγραφα έχουν απλά ιουδαϊκή προέλευση - είναι για πολλούς λόγους πεπεισμένοι ότι τα χειρόγραφα αυτά, καθώς και τα ερείπια του οικισμού, ανήκαν σε μια ιουδαϊκή αίρεση, τους περίφημους Εσσαίους, για τους οποίους κάνουν λόγο αρχαίοι ελληνομαθείς Ιουδαίοι συγγραφείς, όπως ο Ιώσηπος και ο Φίλων, αλλά και ο Λατίνος συγγραφέας Πλίνιος ο Πρεσβύτερος. Ο τελευταίος, μάλιστα, τους αποκαλεί παράδοξα «αιώνια φυλή» (gens aeterna).
Απ’ ό,τι φαίνεται, λίγο πριν από το καλοκαίρι του 69 μ.Χ., οπότε οι Ρωμαίοι κατέλαβαν τον οικισμό, οι κάτοικοι του Κουμράν μετέφεραν τα χειρόγραφα και τα τοποθέτησαν μέσα στα σπήλαια, και για ασφαλή συντήρησή τους τα έβαλαν μέσα σε πιθάρια. Έφραξαν στη συνέχεια τα στόμια των σπηλαίων και, διαφεύγοντας από τη ρωμαϊκή απειλή, διασκορπίστηκαν με σκοπό να επιστρέψουν. Δεν μπόρεσαν όμως να ξαναγυρίσουν, αφού ο οικισμός από το 68 ως το 135 μ.Χ. είχε διαδοχικά καταληφθεί από τους Ρωμαίους πρώτα και τους Ιουδαίους επαναστάτες έπειτα, και τα χειρόγραφα έμειναν επί 19 αιώνες στα σπήλαια, ξεχασμένα και αγνοημένα.
Τα χειρόγραφα αυτά χρονολογήθηκαν με τις κλασικές παλαιογραφικές μεθόδους, αλλά και με τη μέθοδο του C 14 και έτσι διαπιστώθηκε η αναμφισβήτητη αρχαιότητα κι αυθεντικότητά τους, και τοποθετούνται στο 2ο π.Χ. – 2ο μ.Χ. αιώνα.
Μερικά από τα χειρόγραφα της Νεκράς Θάλασσας έχουν διασωθεί σε κάπως καλή κατάσταση, στο μεγαλύτερο μέρος τους, όμως, είναι φθαρμένα. Άλλα έχουν καταστραφεί ολοκληρωτικά, ή σώζονται μόνο λίγα σπαράγματα από τα αρχικά.
Για να μελετήσουν οι ειδικοί τα χειρόγραφα, τα κατέταξαν σε διάφορες ομάδες, ανάλογα με το περιεχόμενό τους. Έτσι, εκτός από τα βιβλικά κείμενα[1] βρέθηκαν: α) Κανονισμοί των μελών της Κοινότητας, όπως «ο Κανονισμός», «το εγχειρίδιο πειθαρχίας» κλπ., β) Υπομνήματα και ερμηνείες σε βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης, γ) Απόκρυφα και αποκαλυπτικά βιβλία, δ) Ύμνοι και προσευχές, που έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον γιατί μας δίνουν μια ανάγλυφη εικόνα του ποιητικού λόγου των Κουμρανιτών. Όπως είναι φυσικό η ποίησή τους ήταν θρησκευτικής προέλευσης και έμπνευσης, αφού η κοινότητα ζούσε σ’ ένα αυστηρό θρησκευτικό περιβάλλον με έντονες εσχατολογικές προσδοκίες. Το σπουδαιότερο ποιητικό έργο των Κουμρανιτών είναι το λεγόμενο «ειλητάριο των ύμνων» (εβραϊκά Hodayot).

Οι ύμνοι, που υπολογίζονται από τους μελετητές σε 30-40, διαφυλάχθηκαν σε δύο κυλίνδρους και σε μερικά σπαράγματα. Το ένα χειρόγραφο είναι ένα από τα πρώτα τρία, που ανακαλύφθηκαν από τους Βεδουίνους το 1947. Αν και το κείμενο δεν διαφυλάχτηκε σε καλή κατάσταση (διασώθηκε σε 9 μεμβράνες), οι ερευνητές μπόρεσαν να το μελετήσουν και να καταλήξουν σε ορισμένα ενδιαφέροντα συμπεράσματα.
Φαίνεται ότι το βιβλίο των ύμνων είχε γραφεί από δύο διαφορετικούς γραφείς. Σύμφωνα με τον καθηγητή Ε. Σούκενιμ, που πρώτος δημοσίευσε το χειρόγραφο, ποιητής του έργου πρέπει να ήταν ο περίφημος ιδρυτής της Κουμρανικής κοινότητας, ο More Hasedek (δάσκαλος της δικαιοσύνης). Συνεπώς, το έργο προέρχεται από το τέλος του 2ου με αρχές του 1ου π.Χ. αιώνα. Ωστόσο, αυτό δεν είναι βέβαιο. Το πιο πιθανόν είναι ότι οι ύμνοι αυτοί πρέπει να συντέθηκαν από ένα ηγετικό μέλος της κοινότητας, γιατί «το περιεχόμενό τους, η μορφή του κειμένου και ο γλωσσικός χαρακτήρας φανερώνουν συγγραφέα με δυναμική, ανεξάρτητη και ηγετική προσωπικότητα».
Ο καθηγητής Γ. Γρατσέας που επιμελήθηκε την έκδοση των κουμρανικών κειμένων στη νεοελληνική γλώσσα μαζί με τον καθηγητή Σ. Αγουρίδη στο βιβλίο τους: «Τα χειρόγραφα της Νεκρής Θάλασσας» (Αθήνα 1988, Κέντρο Βιβλικών Μελετών) μας δίνουν μαζί με άλλα κείμενα και «Το βιβλίο των Ύμνων Ευχαριστίας». Τη μετάφραση έχει κάνει ο ικανός αρχαιολόγος Βασίλειος Τζαφέρης, στηριζόμενος στην έκδοση του Yacob Licht, The Thanksgiving Scroll (Jerusalem, 1957), που θεωρείται από τις καλύτερες στις σύγχρονες ευρωπαϊκές γλώσσες. Εξίσου ενδιαφέρουσα είναι και η μετάφραση του M. Mansor, The Thanksgiving Hymns (Leiden, 1961). Στη γερμανική γλώσσα η πιο αξιοσημείωτη μετάφραση υπάρχει στο έργο των J. Maier - K. Shubert, Die Qumran-Essener (UTB, 1982). Ο μεταφραστής Β. Τζαφέρης στο εισαγωγικό του σημείωμα γράφει:
«Το βιβλίο των Ύμνων Ευχαριστίας είναι ένα πνευματικό δημιούργημα της Κοινότητας του Κουμράν, ένας ύμνος προς το Θεό και ένα ξεχείλισμα της ανθρώπινης ψυχής. Είναι μια συλλογή από ποιήματα, που έχουν σκοπό να εκφράσουν την ευγνωμοσύνη και τις ειλικρινείς ευχαριστίες του ανθρώπου προς τον Δημιουργό, για το πλήθος του ελέους Του, την καλοσύνη Του και τις άπειρες δωρεές Του. Είναι μια συλλογή ύμνων, που εκφράζει τα εσωτερικά, τα βαθιά θρησκευτικά συναισθήματα και του συγγραφέα και του συνόλου της Κοινότητας» (σελίδα 153).
Πράγματι, προξενεί εντύπωση στον σύγχρονο αναγνώστη η βαθύτατη ευσέβεια και η ταπεινοφροσύνη του άγνωστου ποιητή των Κουμρανιτών που αρχίζει τους ύμνους του με τη στερεότυπη φράση «Σ’ ευχαριστώ Κύριε». Γι’ αυτό και ορθά το ειλητάριο ονομάστηκε από τους μελετητές «βιβλίο των ύμνων ευχαριστίας». Ο υμνωδός αυτός ευχαριστεί τον Θεό, γιατί είναι προστάτης και σωτήρας της κοινότητας από τους εχθρούς της, θεραπευτής ασθενειών, αυτός που συγχωρεί ανομίες και αμαρτίες, ο χορηγός σοφίας και σύνεσης κλπ., πράγμα που δείχνει ότι ο ποιητής ήξερε να προσεύχεται όχι μόνο για τον εαυτό του, αλλά και για λογαριασμό των άλλων μελών.

«Σ’ ευχαριστώ Κύριε, γιατί έσωσες την ψυχή μου από
την καταστροφή και από τα βάθη του Άδη, και με
ανύψωσες σε ύψος αιώνιο, και θα περιπατώ
σε ευθύτητα απεριόριστα και θα γνωρίζω ότι υπάρχει ελπίδα
γι’ αυτόν, που έπλασες από χώμα για αιώνια θεμελίωση.
Και τον καθάρισες από την αμαρτία και από την πολλή
ανομία... Και εγώ είμαι δημιούργημα. Τι είμαι εγώ;
Λάσπη αναμειγμένη με νερό...»

Από γλωσσικής άποψης, είναι φανερό ότι ο υμνοσυνθέτης μιμείται τη γλώσσα των λειτουργικών βιβλίων της Παλαιάς Διαθήκης και αναμφισβήτητη είναι επάνω του η επίδραση του ύφους των Δαβιδικών ψαλμών και της μεγαλόπνοης ποίησης του προφήτη Ησαΐα. Ωστόσο, δεν του λείπει σε πολλές περιπτώσεις η πρωτοτυπία και η καινοτομία. Μερικοί από τους ύμνους του μπορούν να θεωρηθούν εξαιρετικής ωραιότητας και εφάμιλλοι της παλαιοδιαθηκικής γραμματείας, αφού χρησιμοποιεί ενδιαφέρουσες και πρωτότυπες εικόνες, παρομοιώσεις, μεταφορές και άλλα εντυπωσιακά σχήματα λόγου. Να ένα άλλο ωραίο δείγμα:

Σ’ ευχαριστώ Κύριε, γιατί με έθεσες ως κρήνη υδάτων
σε χώρα άνυδρη και ως πηγή ύδατος σε χώρα έρημη
και ως ποτισμένο κήπο, στον οποίον Συ φύτεψες
κυπαρίσσι και πεύκο και κέδρο μαζί για τη δόξα σου.
Δένδρα ζωής σ’ ένα μυστηριώδη χώρο κρύβονται μέσα
σε όλα τα άλλα δένδρα του ύδατος
και αυτά θα βλαστήσουν κλαδιά για μια αιώνια φυτεία.
Θα ριζώσουν πριν ανθίσουν και οι ρίζες τους στον ποταμό
θα απλωθούν... Και μέσα σ’ αυτή τη φυτεία θα βοσκήσουν
όλα τα ζώα του δάσους. Ο δε κορμός τους θα πατηθεί
από όλους τους διαβάτες και οι κλώνοι τους από όλα
τα πτηνά. Και θα υψωθούν πάνω απ’ αυτήν όλα τα δένδρα
του ύδατος, γιατί αυτά φύτρωσαν μέσα στη φυτεία,
όμως, μέχρι του ποταμού δεν άπλωσαν τη ρίζα...

Χωρίς αμφιβολία, οι ύμνοι ευχαριστίας των Κουμρανιτών, που διακρίνονται και για την πρωτοτυπία τους, αποκαλύπτουν ότι η λεπταίσθητη ανθρώπινη ψυχή μπορεί να μετουσιώσει σκέψεις και αισθήματα, σε γνήσια ποίηση, σε προσευχή, ικεσία και ύμνο, όταν βρεθεί σε κατάλληλες συνθήκες και σε περιβάλλον που ευνοείται ο σπόρος της έμπνευσης με τη βίωση καταστάσεων και βιωμάτων, που σήμερα τείνουν ολοένα να εξαλειφθούν.Η ποίηση των Κουμρανιτών-Εσσαίων, που χρονολογείται πριν από 2.000 χρόνια περίπου, είναι μια ποίηση που ίσως ενδιαφέρει λίγους σήμερα, αλλά ασφαλώς αξίζει τον κόπο να μελετηθεί, αφού είναι πλέον προσιτή στη γλώσσα μας. Και τούτο, χάρις στο αμείωτο ενδιαφέρον των ειδικών, που μοχθούν στα σπουδαστήρια να φέρουν στο φως της δημοσιότητας ό,τι προσπαθεί ζηλότυπα και επίμονα να κρατήσει η γη στα σπλάγχνα της.

από το βιβλίο «Φως εξ ανατολής»
του Δημήτρη Τσινικόπουλου
Εκδόσεις ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ

[1] Ανακαλύφθηκαν απ’ όλα τα βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης, εκτός απ’ το βιβλίο της Εσθήρ.

Οι κύλινδροι της Νεκράς Θάλασσας

Στο νεαρό Βεδουίνο βοσκό, Μοχάμεντ Αντ Ντίμπα, χρωστάμε μια από τις πιο σημαντικές και πιο εντυπωσιακές ανακαλύψεις του 20ου αιώνα. Ποιος ξέρει; Αν δεν έχανε την κατσίκα του εκείνη την ανοιξιάτική μέρα του 1947, ίσως το γεγονός αυτό να μην είχε συμβεί.
Ψάχνοντας πάνω στους γυμνούς βράχους στα ΒΔ της Νεκράς Θάλασσας, άρχισε να ρίχνει μερικές πέτρες, μήπως κι η κατσίκα του φανεί κάπου. Αντί όμως γι’ αυτό κάτι άλλο συνέβη. Η πέτρα χτύπησε κάπου μέσα στους βράχους και έκανε έναν ασυνήθιστο χτύπο. Του φάνηκε σαν να έσπασαν κεραμίδια. Σκαρφάλωσε πάνω στα βράχια και μπήκε στη σπηλιά. Είδε πιθάρια μπροστά του και σπασμένα κεραμίδια. Ο νους του πήγε σε κάποιο κρυμμένο θησαυρό. Δεν τόλμησε όμως να προχωρήσει. Πήγε και φανέρωσε το μυστικό σε κάποιους φίλους του, από την ίδια φυλή των Τα-Αμίρεχ. Την επομένη πήγαν μαζί του, αλλά δεν βρήκαν ούτε χρυσάφι, ούτε κοσμήματα. Το μόνο που βρήκαν ήταν μερικά άδεια πιθάρια και κυλίνδρους από παμπάλαιο δέρμα και πάπυρο τυλιγμένο σε μισοσαπισμένο πανί. Αγανακτισμένοι τα πετούν κάτω και μάλιστα μερικά τα ποδοπάτησαν. Μετά όμως σκέφτηκαν, ότι αυτά τα παλιά και φθαρμένα δέρματα ίσως να έχουν κάποια αξία, και τα πήραν. Από δω αρχίζει η περιπέτεια των χειρογράφων της Νεκράς Θάλασσας. Για κάμποσο καιρό ο βοσκός τα κουβαλούσε μαζί του. Όταν αργότερα η φυλή του έστησε τις σκηνές της κοντά στη Βηθλεέμ ο βοσκός θυμήθηκε ένα γνωστό του μπακάλη, τον Καντό. Από αυτόν οι Βεδουίνοι αγόραζαν συχνά τρόφιμα. Μόλις εκείνος τα είδε έκανε τον αδιάφορο, αλλά η καρδιά του από μέσα χτυπούσε: «Παλιό δέρμα, δόξα να έχει ο Θεός, γεμάτο είναι το μαγαζί». Και ο βοσκός παρατήρησε: «Μα, έχουν μέσα και γράμματα», αλλά ο πονηρός μπακάλης απάντησε: «Τι με αυτό; Ποιος μπορεί να τα διαβάσει; Έπειτα, μήπως το δέρμα παίρνει αξία με τα γράμματα; Αλλά δε βαριέσαι, ίσως χρειαστούν για τίποτα μπαλώματα!» Και τα πήρε, χωρίς να δώσει στο βοσκό σχεδόν τίποτε. Δεν παρέλειψε όμως να τον ρωτήσει πού τα βρήκε και να μάθει ακριβώς.
Πέρασε καιρός και τα χειρόγραφα ήταν στο μπακάλικο του Καντό. Μια μέρα, ενώ τα κοίταζε, σκέφτηκε να τα πάει στους μοναχούς στο μοναστήρι του Αγίου Μάρκου στην Ιερουσαλήμ. Έτσι έφτασαν στα χέρια του μητροπολίτη Σαμουήλ, που μιας και δεν μπορούσε να τα διαβάσει, άρχισε σιγά - σιγά να τα παρουσιάζει σε ειδικούς, χωρίς βέβαια και να αποκαλύπτει που τα βρήκε. Όταν κατάλαβε την αξία τους και ότι μπορεί να είναι πολύ παλιά, δε δίστασε να τα μεταφέρει στην Αμερική, όπου, όπως λέγεται, τα πούλησε για 250.000 δολάρια. Αργότερα, όταν έγινε πια βέβαιο περί τίνος επρόκειτο, η ισραηλινή κυβέρνηση διέθεσε 1.000.00 δολάρια για να τα ξαναφέρει πίσω στο Ισραήλ.
Πριν όμως τα χειρόγραφα ταξιδέψουν για την Αμερική, ένας κύλινδρος έπεσε στα χέρια του καθηγητή της αρχαιολογίας του πανεπιστημίου της Ιερουσαλήμ Ελεάζαρ Σούκενικ. Μόλις ο καθηγητής είδε για λίγο το περιεχόμενό του, έφυγε αμέσως για τη Βηθλεέμ. Πρέπει να ήρθε σε επαφή με τον Καντό. Το βέβαιο είναι ότι γύρισε στην Ιερουσαλήμ με τρεις νέους κυλίνδρους. Πού αλλού θα μπορούσε να τους βρει; Άρχισε αμέσως τη μελέτη και την έρευνα. Την 1η Δεκεμβρίου 1947 έγραφε στο ημερολόγιό του: «Φοβάμαι να αφήσω ελεύθερο τον εαυτό μου σε σκέψεις. Ίσως, όμως να πρόκειται για τη μεγαλύτερη ανακάλυψη που έγινε έως τώρα στην Παλαιστίνη, για μια ανακάλυψη που ήταν εντελώς απροσδόκητη για όλον τον επιστημονικό κόσμο».
Στο μεταξύ, ένας από τους πιο ειδικούς καθηγητές του Πανεπιστημίου Τζων Χόπκινς στην Αμερική, ο Β.Φ. Όλμπραϊτ, έστειλε στο νεαρό επιστήμονα Τρέβερ, που βρισκόταν στην Ιερουσαλήμ για τη μελέτη των χειρογράφων, το εξής τηλεγράφημα: «Πρόκειται αναμφισβήτητα για μια μεγαλειώδη ανακάλυψη. Καμιά αμφιβολία δεν υπάρχει για τη γνησιότητα των κειμένων και για τη σημασία τους» και μάλιστα προσδιορίζει και την ηλικία τους, στο 100 π.Χ.
Τώρα που η ανακάλυψη έγινε γνωστή, η τιμή των δερμάτινων κυλίνδρων έφτασε μια λίρα το τετραγωνικό εκατοστό. Επιστήμονες και ντόπιοι άρχισαν τις έρευνες σε όλη την περιοχή γύρω από τη Νεκρά Θάλασσα, ακόμα και στους λόφους της Ιουδαίας. Όλα τα απάτητα έως τότε μέρη ερευνήθηκαν. Δεν έμεινε σπήλαιο στο οποίο να μη μπουν. Το αποτέλεσμα ήταν να έλθει στο φως πληθώρα χειρογράφων και αποσπασμάτων της Π. Διαθήκης, για τα οποία ακόμα δεν έχουμε πολλές πληροφορίες. Και ίσως άλλα έλθουν ακόμα στο φως.

ΤΙ ΠΕΡΙΕΧΟΥΝ ΤΑ ΧΕΙΡΟΓΡΑΦΑ
Ο αριθμός των κυλίνδρων ή κομματιών που μάζεψαν οι Βεδουίνοι από τα σπήλαια του Κουμράν το 1947, ήταν 11. Μόνον 6 από αυτά αποτελούν ξεχωριστές συγγραφές. Υπάρχουν όμως δύο εκδόσεις, απ’ το ίδιο έργο που αποτελούν στην ουσία ένα έργο κι έτσι έχουμε συνολικά επτά χειρόγραφα. Αυτό εννοούμε όταν λέμε οι επτά κύλινδροι της Νεκράς Θάλασσας.
Όταν οι επιστήμονες μιλούν έτσι για ένα χειρόγραφο, δεν εννοούν το πρωτότυπο, το αρχικό. Μπορεί να είναι αντίγραφο ενός άλλου αντίγραφου και αυτό κάποιου άλλου κλπ. Στην περίπτωση των κυλίνδρων, είναι πολύ πιθανόν ότι όλα να είναι αντίγραφα, αν και μερικά από τα χειρόγραφα, που δεν έχουν καθαρά Βιβλικό περιεχόμενο, μπορεί να πει κανείς ότι είναι τα γνήσια και αρχικά εκείνα έργα που γράφηκαν κάποτε για πρώτη φορά. Και μάλιστα αυτό ισχύει, δυστυχώς, για εκείνα τα χειρόγραφα που είναι εντελώς θρυμματισμένα.
1. Το πιο μακροσκελές από τα χειρόγραφα, είναι γνωστό σαν «ο Κύλινδρος του Ησαΐα του Αγίου Μάρκου». Λέγεται έτσι επειδή είναι ένα από τα χειρόγραφα που αγοράστηκαν από τον μητροπολίτη Σαμουήλ κι έμειναν στο μοναστήρι του Αγίου Μάρκου.
Είναι γραμμένο πάνω σε λωρίδες από δέρμα που έχουν ενωθεί μεταξύ τους στις άκρες για να αποτελέσουν ένα ενιαίο σύνολο. Έχει πλάτος περίπου 35 εκατοστά και μήκος περίπου 8 μέτρα. Φυλάγεται στο Μουσείο της Βίβλου στην Ιερουσαλήμ, που χτίστηκε ακριβώς για τα χειρόγραφα της Νεκράς Θάλασσας και έχει το σχήμα πιθαριού.
Αν και είναι πολύ φθαρμένο, έχει συγκολληθεί προσεκτικά, ώστε η κατάστασή του να θεωρείται καλή. Το κείμενο είναι στην εβραϊκή γλώσσα και στις 54 στήλες του περιέχει όλο το βιβλίο του προφήτη Ησαΐα. Υπάρχουν σύμβολα στο περιθώριο, που ακόμα δεν έχει γίνει γνωστή η σημασία τους. Πιθανόν τα σύμβολα αυτά να ήταν ενδείξεις για τη χρήση των χειρογράφων σε δημόσιες αναγνώσεις ή για λειτουργικούς σκοπούς.
Αν και το κείμενο διαφέρει σε λεπτομέρειες σε σχέση με το Μασωριτικό κείμενο, από το οποίο έχουν γίνει οι νεώτερες ξενόγλωσσες μεταφράσεις της Π. Διαθήκης, μπορούμε να πούμε ότι είναι ουσιαστικά το ίδιο. Αυτός είναι ο αρχαιότερος κύλινδρος και το αρχαιότερο πλήρες γνωστό χειρόγραφο, που περιέχει ολόκληρο βιβλίο της Βίβλου.
2. Ένας από τους κυλίνδρους που έχει αγοραστεί από τον καθηγητή Ελεάζαρ Σούκενικ, είναι επίσης ένα χειρόγραφο του Ησαΐα, αλλά δεν είναι πλήρες και είναι πιο πολύ φθαρμένος. Είναι γνωστός σαν «ο Κύλινδρος του Ησαΐα του Εβραϊκού Πανεπιστημίου», για να διακρίνεται από αυτόν του Αγίου Μάρκου. Αποτελείται από ένα μεγάλο κομμάτι που περιέχει το μεγαλύτερο περιεχόμενο από τα κεφάλαια 38-66 μέχρι το τέλος. Μερικά άλλα μικρότερα κομμάτια περιέχουν αποσπάσματα από προηγούμενα κεφάλαια. Το κείμενο του κυλίνδρου αυτού βρίσκεται πιο κοντά προς το Μασωριτικό. Οι κύλινδροι του Ησαΐα δε χρειάζεται να περιγραφούν περισσότερο γιατί το περιεχόμενό τους είναι το ίδιο με εκείνο που έχουμε στην Αγία Γραφή.

3. Ένα τρίτο χειρόγραφο, από τη συλλογή του μητροπολίτη Σαμουήλ, είναι ένα Μιντράς στο βιβλίο του Αβακκούμ. Μιντράς είναι μια εξήγηση ή ένα σχόλιο πάνω στο ιερό κείμενο, αλλά με τέτοιο τρόπο που στο σύγχρονο πνεύμα να φαίνεται παράξενος. Κι είναι ο ειδικός και ιδιαίτερος τρόπος σχολιασμού αυτού του κειμένου και μάλιστα οι αναφορές του στο Διδάσκαλο της Δικαιοσύνης, που έχουν δημιουργήσει τόσες αντιγνωμίες μεταξύ των ερευνητών.
Ο κύλινδρος του Αβακκούμ έχει μόνο 1,5 μέτρο μήκος και λιγότερο από 15 cm πλάτος. Η αρχή του λείπει κι υπάρχουν εδώ κι εκεί τρύπες στο κείμενο, αλλά γενικά μπορεί να ειπωθεί ότι βρίσκεται σε καλή κατάσταση.
Πρέπει να προσθέσουμε, ότι το βιβλίο του Αβακκούμ έχει δημιουργήσει πολλές δυσκολίες ήδη, ακόμα και χωρίς αυτό το Μιντράς. Στη μορφή που εμφανίζεται στη Βίβλο, πρέπει να έχει γραφεί περίπου τον 6ο αιώνα π.Χ. ή ίσως δύο αιώνες αργότερα. Μπορούσε κάλλιστα να είναι μια προειδοποίηση για την επερχόμενη εισβολή των Χαλδαίων, σαν όργανα μιας θεϊκής παιδαγωγικής ή ανταπόδοσης. Ακόμα, αυτή η εκδίκηση ή τιμωρία θα μπορούσε να είναι από τους Μακεδόνες υπό τον Μ. Αλέξανδρο. Η αρχαιότερη χρονολογία γίνεται αποδεκτή σαν η πιο φυσική και πιο αιτιολογημένη.
Πάντως, τα περιεχόμενα στον κύλινδρο του Αβακκούμ βρίσκουν εφαρμογή σε γεγονότα μεταγενέστερα από αυτά που ο συγγραφέας είχε υπόψη του, όταν έγραφε το βιβλίο. Για παράδειγμα, το Αβακκούμ 1:4 έχει ως εξής σύμφωνα με τον κύλινδρο: «Γι’ αυτό ο νόμος είναι αργός», ακολουθεί η εξήγηση: «Αυτό σημαίνει ότι αυτοί απέρριψαν το Νόμο του Θεού» και μετά από το υπόλοιπο χωρίο που απομένει, υπάρχει η εξήγηση: «Αυτό εννοεί, ότι ο ασεβής άνθρωπος, είναι ο ασεβής ιερέας και ο δίκαιος άνθρωπος είναι ο Διδάσκαλος της Δικαιοσύνης». Αυτή είναι η πρώτη από τις αναφορές στον Διδάσκαλο της Δικαιοσύνης και υπάρχουν άλλες έξι.
4. Ένα τέταρτο χειρόγραφο (από τη συλλογή του μητροπολίτη Σαμουήλ) λέγεται «Εγχειρίδιο Πειθαρχίας ή Κανονισμός της Κοινότητας», όπως το ονόμασε ο καθηγητής Σούκενικ κι ο τίτλος αυτός ταιριάζει κι ανταποκρίνεται πιο πολύ στο περιεχόμενο του χειρογράφου.
Αυτό είναι το χειρόγραφο που ήταν χωρισμένο σε δύο κυλίνδρους. Ενωμένα και τα δυο κομμάτια έχουν περίπου 1,8 μέτρα μήκος και 25 cm πλάτος. Το αρχικό πρέπει να έχει ακόμα κάτι περισσότερο από 30 cm μήκος. Το δέρμα αυτού του κυλίνδρου είναι κατώτερης ποιότητας σε σχέση με τα άλλα, αλλά δεν έχει χρησιμοποιηθεί τόσο πολύ, γι’ αυτό και διατηρείται σε καλή κατάσταση.
Ανάμεσα στα κομμάτια που βρίσκονται στο Μουσείο είναι δυο στήλες, όχι πλήρεις, που όπως πιστεύεται ήταν κάποτε μέρος αυτού του χειρόγραφου. Αυτές ανήκουν στην αρχή του χειρόγραφου, αλλά λείπει ένα κομμάτι πριν από αυτές για να αποκαταστήσουμε πλήρως την αρχή.
Το αρχικό μέρος αυτού του χειρόγραφου αναφέρεται «στη συνθήκη της σταθερής αγάπης» κατά την οποία τα μέλη μιας αφιερωμένης κοινότητας είναι ενωμένα με τον Θεό. Μετά ακολουθεί μια έκθεση με «τα δύο πνεύματα στον άνθρωπο», το πνεύμα του φωτός και της αλήθειας και το ανταγωνιστικό, «του σκότους και της πλάνης». Μετά έρχονται οι Κανόνες της Τάξης, που αναφέρονται με λεπτομέρειες στις προϋποθέσεις της εισόδου κάποιου στην κοινότητα και στις τιμωρίες που θα έπρεπε να επιβληθούν σε όσους παραβαίνουν τους Κανόνες. Και το χειρόγραφο τελειώνει με ένα μεγάλο ψαλμό ευχαριστίας.
5. Το πέμπτο χειρόγραφο, με τη σειρά που τα περιγράφουμε εδώ, ονομάζεται «ο πόλεμος των υιών του Φωτός με τους υιούς του Σκότους». Ανήκει στη συλλογή του καθηγητή Σούκενικ και διατηρείται σε πολύ καλή κατάσταση. Ο κύλινδρος αυτός έχει μήκος 2,7 μέτρα και 15 cm πλάτος και διατηρεί ακόμα τις ραφές του. Περιγράφει μάλλον με γλαφυρότητα την πάλη μεταξύ του δίκαιου και του άδικου και φαίνεται απίθανο να αναφέρεται σε κάποιο συγκεκριμένο γεγονός. Ίσως είναι εσχατολογικό βιβλίο, ανάλογο με το βιβλίο της Αποκάλυψης της Κ. Διαθήκης.


6. Έκτο έρχεται το χειρόγραφο «Ευχαριστήριοι Ψαλμοί» (είναι και αυτό από τη συλλογή του καθηγητή Σούκενικ). Οι «ευχαριστήριοι ψαλμοί» όταν αγοράστηκαν ήταν σε τέσσερα δέρματα, τρία από τα οποία ήταν τυλιγμένα μαζί. Το τέταρτο ήταν πολύ δύσκολο να ανοιχθεί και είναι το τελευταίο που ξετυλίχθηκε. Ο μέσος όρος του πλάτους αυτών των χειρογράφων είναι 30 cm. Υπάρχουν αποσπάσματα από είκοσι ψαλμούς που είναι όμοιοι με εκείνους της Π. Διαθήκης. Και σαν φιλολογικό έργο είναι κάτι το ανώτερο και υπέροχο.



7. Ο έβδομος και τελευταίος κύλινδρος (συλλογή μητροπολίτου Σαμουήλ) ονομάστηκε «Κύλινδρος Λάμεχ» πριν ακόμα ανοιχθεί, γιατί από το λίγο γράψιμο που οι επιστήμονες μπορούσαν να δουν, νόμισαν ότι μπορεί να ήταν η χαμένη «Αποκάλυψη του Λάμεχ». Τώρα που ο κύλινδρος έχει ξετυλιχθεί, φαίνεται ότι η άποψη αυτή ήταν λανθασμένη. Εξάλλου αμφισβητείται το αν υπήρξε ποτέ τέτοιο βιβλίο.
Ο κύλινδρος αυτός, που είναι γραμμένος στα Αραμαϊκά κι όχι στα Εβραϊκά, μπορεί να ονομαστεί «ο Αραμαϊκός Κύλινδρος», μέχρι να του δοθεί κάποιο άλλο όνομα. Περιέχει κεφάλαια από το βιβλίο της Γένεσης που έχουν διαπλατυνθεί κι εξωραϊστεί με εισαγωγές από υλικό που φαίνεται να προέρχεται από κάποια εθιμοτυπική παράδοση.
Εκτός από τους επτά κυλίνδρους που είναι από δέρμα, υπάρχουν και άλλοι δύο χάλκινοι που βρέθηκαν σε μια σπηλιά, στα βόρεια του Κουμράν. Οι κύλινδροι αυτοί ανοίχθηκαν προσεχτικά, μετά από σειρά χημικών πειραμάτων στο Κολλέγιο Τεχνολογίας του Μάντσεστερ, το 1955-56. Έχουν έναν περίεργο κατάλογο κρυμμένων θησαυρών. Μεταξύ των άλλων υπάρχει μια αναφορά για την κολυμβήθρα Βηθεσδά, μαρτυρία που έρχεται σαν μια απόδειξη της αξιοπιστίας του 4ου Ευαγγελίου (Ιωάν.5:2).
Η ανακάλυψη των χειρογράφων της Νεκράς Θάλασσας είναι κάτι περισσότερο από ένα επιστημονικό γεγονός. Πρέπει να έχουμε υπόψη μας, ότι το κείμενο των νεώτερων ξενόγλωσσων μεταφράσεων της Π. Διαθήκης στηρίζεται στο Μασωριτικό κείμενο, που χρονολογείται από τον 7ο μέχρι το 10ο αιώνα μ.Χ.
Οι Μασωρίτες ήταν λόγιοι Ιουδαίοι, οι οποίοι για μερικούς αιώνες της χριστιανικής περιόδου εργάστηκαν πολύ για να αποκαταστήσουν το γνήσιο κείμενο της Π. Διαθήκης. Την εργασία τους στο κείμενο τη διακρίνει σχολαστικότητα, ακριβολογία, ειλικρίνεια και υπευθυνότητα. Η λέξη «Μασώρα» σημαίνει απλά «παράδοση», αλλά όταν αναφέρεται στην εργασία των Μασωριτών, εκφράζει την παραδοσιακή απαίτηση για την ανόθευτη διατήρηση του ιερού κειμένου. Τα μασωριτικά κείμενα είναι κυρίως εκείνα του Μπεν Ασέρ και του Μπεν Ναφταλί του 10ου αιώνα μ.Χ. Δεν υπήρχε τρόπος, έως τώρα, να ελέγξουμε την αυθεντικότητα και το κύρος αυτών των κειμένων και πόσο κοντά βρίσκονται στα πρωτότυπα. Καταλαβαίνουμε λοιπόν τη σημασία που έχει ο κύλινδρος του Ησαΐα του εβραϊκού πανεπιστήμιου, που χρο-νολογείται 1.000 χρόνια πριν από το μασωριτικό κείμενο.
Όσο για την ηλικία των χειρογράφων, χρησιμοποιήθηκε ένα υψηλής ευαισθησίας μηχάνημα (Geiger) που μπορεί να μετρήσει την ελάττωση της ακτινοβολίας του C-14 (ραδιενεργό ισότοπο του άνθρακα), ώστε να προσδιοριστεί η ηλικία μιας νεκρής οργανικής ουσίας, εφόσον ίσως είναι γνωστό ότι με την πάροδο 5.570 ετών ελαττώνεται στο μισό η αρχική ακτινοβολία που προέρχεται από τον περιεχόμενο C-14. Στους ζωντανούς οργανισμούς (ανθρώπους, ζώα, φυτά) η ακτινοβολία παραμένει σταθερή, επειδή αυτοί συνεχώς προσλαμβάνουν άνθρακα από τις τροφές ή με την αφομοίωση (αν πρόκειται για φυτά).
Ο καθηγητής Λίμπυ επιφορτίστηκε με την εξακρίβωση της ηλικίας των κυλίνδρων. Χρησιμοποίησε τη μέθοδο του C-14, ή όπως αλλιώς λέγεται, του «ατομικού ημερολογίου», που ο ίδιος είχε επινοήσει. Πήρε ένα κομμάτι ύφασμα από εκείνο που ήταν τυλιγμένα τα χειρόγραφα, το έκαψε ώστε ο άνθρακάς του να γίνει CΟ2 (διοξείδιο του άνθρακα) και μετά το συνέδεσε με το μετρητή Geiger. Το ύφασμα βρέθηκε ότι προερχόταν από λινάρι που είχε καλλιεργηθεί την εποχή του Χριστού. Ασφαλώς τα χειρόγραφα ήταν πολύ παλαιότερα. Ο Β.Φ. Όλμπραϊτ είχε δίκιο, όταν τα χρονολογούσε στα 100 π.Χ.
Στον Ησαΐα 40:8 διαβάζουμε: «Το χορτάρι ξεράθηκε, το άνθος μαράθηκε. Ο λόγος όμως του Θεού μας μένει στον αιώνα».

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
«Η Βίβλος ως ιστορία λαών και πολιτισμών», Werner Keller.
«The meaning of the Dead Sea scrolls», Powell Davies.
«Η μεγάλη αρχαιολογική ανακάλυψη της ερήμου», καθηγητής Βάρσοου, εφημερίδα «Τα Νέα», Φεβρουάριος 1968.